T.C.
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI
HALK EĞİTİMİ MERKEZLERİ
ARICILIK
KURS PROGRAMI
ANKARA/2004
GİRİŞ
Dünyanın çeşitli ülkelerinde yapılan arkeolojik kazılarda elde edilen bilgilere göre arı ve insan İlişkisinin M.Ö. 7000 yıllarına kadar uzandığı görülmektedir. Mısır Firavunlarının mezarlarında bal ve balmumunun bulunması M.Ö. 4000 yıllarında balın kullanıldığının önemli bir işaretidir.
Türkler de eskiden beri arıcılığa büyük önem vermişlerdir. Fatih Sultan Mehmet, Kanuni Sultan Süleyman devirlerinde çıkarılan kanunnamelerde arıcılığa ait hükümlerin olduğu görülmektedir. Bu gelişmeler, bugünkü arıcılığa ulaşmamızda temel oluşturmuştur. Ülkemizde gelişen teknoloji çerçevesinde bal ve diğer arı ürünlerini üretmede layık olduğu yere gelmekte ve dünya pazarlarında yarışabilmesi için üreticilerimizin hızla bilgilendirilmeleri gerekmektedir.
Temel ilke öğretmek olmalıdır. Yurdumuzdaki arıcılık potansiyelini Dünya ülkeleri seviyesine değil üzerine çıkarılması hedefimiz olmalıdır. Bu hedefe ulaştıracak alt yapı ise Ülkemizde fazlası ile mevcuttur. Eksik olan ise bilinçli eğitim ve kalifiye teknik elemandır. Arzu edilen hedefe ulaşmak için ise üzerine görev düşen bütün kuruluşlar birbirleri ile iş birliği yaparak Yardımlaşma Vakıfları, Köylere Hizmet Götürme Birlikleri, İlçe Tarım Müdürlükleri ve bankalar kanalı ile arıcılık teşvik edilmelidir.
Bu kurs programı, teorik ve uygulamalı 40 ders saati olarak hazırlanmıştır.
Kursiyerler; Yaygın Eğitim Kurumları Yönetmeliğinin 101. maddesi kapsamına giren kursa kabul özelliklerini"
a) T.C. vatandaşı olmak koşulu aranır (Yabancı uyruklu olanlar için valilik izni gerekir).
b) Yaygın eğitim etkinliklerinden yararlanmak için yaş sınırı yoktur. Ancak ilköğrenim çağında bulunanlar devam ettikleri öğrenim kurumlarının öğrenime kapalı olduğu sürelerde etkinliklere katılabilirler. Belirli yaş ve eğitim düzeyi programın özelliğine göre gerektiğinde aranır."
taşır nitelikte olmalıdır.
Programın uygulanmasında kursiyerlerin eğitim düzeyleri, ilgi ve gereksinimleri, çevre koşulları gibi etmenler dikkate alınarak, gerektiğinde vatandaşlık bilgisi, girişimcilik, çevre sağlığı, ilk yardım gibi destek konulara da yer verilecektir. Kurslar, Halk Eğitim Merkezlerinde yürütülecek, olanaklar ölçüsünde konuyla ilgili çevredeki kurum, kuruluş ve işletmelerde uygulamalar yaptırılacaktır.
1. Öğretmen, Yaygın Eğitim Kurumları Yönetmeliğinin kursiyerlere tanıdığı hak ve sorumlulukları öğretir.
2. Öğretim ortamı, çevre olanakları ve kursiyerlerin düzeyleri dikkate alınarak gerektiğinde konuların işleniş sıra ve konulara ayrılan süre değiştirilebilir.
3. Dersin işleniş sürecinde konuların özelliğine uygun öğretim yöntem ve teknikleri kullanılır.
4. Teorik ve uygulamalı konular birbirine paralel olarak yürütülür.
5. Kursta verilen bilgilerin kalıcı olabilmesi için, olanaklar ölçüsünde güncel gelişimlerin takip edilip bunların sınıfta konuşularak tartışılması sağlanır.
6. Konuların işlenişinde, ilgi çekmek ve kalıcılığı sağlamak amacıyla görsel, işitsel eğitim araçlarından yararlanılır.
7. Becerilerin öğretiminde öğretmen, birim zamanda birim işi, önce kendisi yaparak gösterir. Daha sonra kursiyerlerin de aynı işi yapmalarını sağlar.
8. Kursiyerler, öğrenilen bilgilerin kurs içinde ve dışında kullanılması için yönlendirilir.
9. Konuların işlenmesinde kursiyerlerin eğitim düzeyleri ve gereksinimleri göz önünde tutularak, meslekî gelişimlerinin yanı sıra meslek ahlâkı ve meslek kültürü de kazandırılır.
10. Programın sonunda öğretmene yol göstermek amacıyla işlenen konunun amacına yönelik örnek işleniş ve ölçme soruları verilmiştir. Öğretmen, bunu öğrenci ve çevre faktörlerine göre değiştirerek geliştirebilir.
11. Bölge özellikleri, şive farklılıkları, göz önüne alınmalı ve anlaşılır bir dil kullanılmalıdır.
Bu program kursiyerlerin;
1. 4702 sayılı Meslekî Eğitim Kurulu Kanunun, Halk Eğitim Merkezleri yönetmeliği’nin kendine tanıdığı hakları ve sorumlulukları kavramalarını,
2. Mesleğiyle ilgili teknolojik gelişmeleri takip etmelerini,
3. Arı ırklarını, arı ürünlerini ve arıcılıkta kullanılan alet ve malzemeleri tanımayı,
4. Arıcılığın Yurt geneline yaygınlaşmasına yardımcı olmayı,
5. Arıcılığın gelişmesinde kişi,kurum ve kuruluşlara düşen görevleri kavramayı,
6. Ülke ekonomisine katkıda bulunmalarını,
7. Girişimcilik ruhu kazanmalarını,
8. Zamanı, enerjiyi ve malzemeyi ekonomik kullanma alışkanlığı kazanmalarını,
9. Çalışmalarında iş ahlâkı ve iş güvenliği kurallarına uymayı alışkanlık hâline getirmelerini
amaçlamaktadır.
ÖZEL AMAÇLAR
Bu programı başarı ile tamamlayan her kursiyer:
KONU DAĞILIM TABLOSU
KONULAR |
SÜRE( SAAT) |
|
1. Arıcılığın Tarihçesi, Ekonomideki Yeri Ve Önemi |
2 |
|
2. Bal Arısının Zoolojik Sistemdeki Yeri |
2 |
|
3. Dünyada Ve Türkiye' de Bal Arısı Ve Irkları |
2 |
|
4. Arılarda Yaşama Düzeni |
4 |
|
5. Arı Ürünleri |
6 |
|
6. Arılarda İlkbahar Ve Yaz Bakımı |
6 |
|
7. Ballı Bitkiler |
4 |
|
8. Gezginci Arıcılık |
4 |
|
9. Arılarda Sonbahar Bakımı Ve Arıların Kışlatılması |
4 |
|
10. Arı Hastalıkları Ve Zararlılardan Korunmaları |
6 |
|
TOPLAM |
=SUM(ABOVE) 40 |
KONULAR
A. ARICILIĞIN TARİHÇESİ, EKONOMİDEKİ YERİ, VE ÖNEMİ
1. Niçin Arıcılık Yapmalıyız?
2. Verim Bakımından Dünyadaki Arıcılık
3. Verim Bakımından Türkiye'deki Arıcılığın Mevcut Yapısı
4. Arıcılığın Aile Ekonomisine Katkıları
5. Arıcılığın Bitkilere Olan Katkıları
6. Arıcılık Ürünlerinin Kullanıldığı Yerler
7. Arıcılık Ürünlerinin İhraç Edildiği Ülkeler
B. BAL ARISININ ZOOLOJİK SİSTEMDEKİ YERİ
1. Bal Arısının Vücut Yapısı
2. Bal Arısının Duyu Organları
3. Bal Arısında Solunum,Dolaşım Ve Sindirim Sistemi
C. DÜNYADA VE TÜRKİYE DE BAL ARISI VE IRKLARI
1. Anadolu Arılarında Irk Ayrımı
2. Arı Irklarındaki Ölçülebilen Farklılıklar
3. Arı Irkları
a. Esmer Irk.
b. Sarı Irk.
4. Arı Çeşitleri Ve Özellikleri.
a. Kafkas Arısı Ve Özellikleri .
b. Banat Arısı Ve Özellikleri.
c. Kuzey Afrika Arısı Ve Özellikleri.
ç. Madakaskar Arısı Ve Özellikleri.
d. Sarı Arı Ve Özellikleri.
e. İtalya Arısı Ve Özellikleri.
f. Kıbrıs Arısı Ve Özellikleri.
g. Mısır Arısı Ve Özellikleri.
Ç. ARILARDA YAŞAMA DÜZENİ
1. Kullanılacak Araç Ve Gereçler
2. Arı Ailesi Ve Koloni.
a. Arı Kolonisindeki Arı Çeşitleri.
b. Arıların Yaşam Süresi.
c. Ana Arı Ve Özellikleri.
ç. Ana Arı Gözleri Ve Kovanda Bulunma Yerleri.
d. Ana Arıda Çiftleşme.
e. Ana Arının Ölümü Ve Kolonideki Durum.
f. Yalancı Ana Nedir, Ne Yapmak Gerekir?
g. İşçi Arı Ve Özellikleri.
h. İşçi Arı Yumurtaları Ve Özellikleri.
ı. Erkek Arı Ve Özellikleri.
3. Arılarda Gelişme Düzeni.
a. Yumurta.
b. Larva.
c. Pupa.
ç. Ergin Arı.
4. Arı Ailesindeki Çalışma Düzeni.
a. İşçi Arıların Görevleri Ve İş Bölümü.
b. Erkek Arıların Görevleri.
5. Arılarda Çoğalma. (Oğul Verme)
a. Oğul Verme Nedir?
b. Oğul Konduğu Yerden Nasıl Alınır?
c. Oğul Verme İle Bal İlişkisi Nasıldır?
ç. Oğul Vermeye Engel Olma.
d. Suni Oğul Üretimi Nasıl Yapılır?
e. Zayıf Kovanlar Nasıl Birleştirme Yapılır?
D. ARI ÜRÜNLERİ
1. Kullanılacak Araç Ve Gereçler.
2. Arı Sütü, Özellikleri Ve Üretimi.
3. Polen Üretimi, Özellikleri Ve Hasat Edilmesi.
4. Balın Üretimi, Özellikleri Ve Hasat Edilmesi.(Bal Çeşitleri: Çiçek Balı, Basra Balı, Anzer Balı, Deli Balı (Karadeniz Orman Gülünden Üretilen Bal) Ve Bölge, İklim ,Bitki Örtüsü Farklılıklarına Göre Bal Çeşitleri .)
5. Balın Standardı Ve Pazara Hazırlanması.
6. Bal Mumu, Özellikleri Ve Elde Edilmesi.
7. Propolis Nedir?
8. Arı Zehiri Nedir Ve Nerelerde Kullanılır?
9. Arı Sokması Ve Tedavisi.
E. ARILARDA İLKBAHAR VE YAZ BAKIMI
1. Kullanılacak Araç Ve Gereçler.
2. Arıların İlkbahar Muayenesi Ve Bakımı.
a. Kovanların Açılma Zamanı.
b. Arılı Kovanların Açılması
c. Açılan Kovanlar Açılırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
ç. Temizlik Uçuşu Nedir?
d. Arıcılıkta Petek Kullanımı Nasıl Yapılmalıdır?
3. Arılarda Beslenme.
a. Şurup Hazırlama Ve Arılara Verilmesi
b. Kek Hazırlama Ve Arılara Verilmesi
c. Arılara Temiz Su Temin Edilmesi.
F. BALLI BİTKİLER
1. Arıcılık İle Çiçek İlişkisi
2. Nektar Bal
3. Salgı Balların Elde Edilmesi
4. Basra Tanımı
5. Bal Verimi Yüksek Olan Çiçekler
6. Yurdumuzdaki Bölgelere Göre Önemli Ballı Bitkiler
G. GEZGİNCİ ARICILIK
1. Gezginci Arıcılık
2. Ülkemizde Gezginci Arıcılık .
3. Gezginci Arıcılıkta Dikkat Edilecek Hususlar.
4. Arıların Nakil Edilmeleri.
H. ARILARDA SONBAHAR BAKIMI VE ARILARIN KIŞLATILMASI
1. Kullanılacak Araç Ve Gereçler.
2. Sonbahar Bakımına Başlama Zamanı.(Bölge Ve İklim Özelliklerine Göre).
3. Sonbahar Bakımında Yapılması Gerekenler.
4. Arı Kovanlarında Bulundurulması Gereken Bal Miktarları.
5. Sonbaharda Şurup Verme Zamanı Ve Şekli.
6. Arılarda Kış Uykusu.
7. Kışın Arıların Sönme Sebepleri.
8. Arıların Kışlatılma Yerleri.
9. Yağmacılık Nedir? Nasıl Önlenir?
I. ARI HASTALIKLARI VE ZARARLARINDAN KORUNMALARI
1-Bal Arısı Hastalıkları.
a. Amerikan Yavru Çürüğü.
b. Avrupa Yavru Çürüğü.
c. Tulumsu Yavru Çürüğü.
ç. Kireç Hastalığı.
d.Taş Hastalığı.
e. Nosema Hastalığı.
f. Arı Felci Hastalığı.
g. Septisemi Hastalığı.
h. Dizanteri Hastalığı.
2. Bal Arısı Zararlıları.
a. Parazit Akarlarından Arı Akarı, (VARROA) Özellikleri Ve Korunma Yöntemleri.
b. Trake Akarı, Zararları Ve Korunma Yöntemleri.
c. Büyük Bal Mumu Güvesi, Özellikleri Ve Korunma Çareleri.
ç. Küçük Bal Mumu Güvesi, Özellikleri Ve Korunma Çareleri.
d. Arı Biti, Zararları Ve Korunma Yöntemleri.
e. Arıların Yaban Arılardan Korunmaları.
f. Arı Kuşu, Zararları Ve Korunma Çareleri.
g. Arılar İçin Diğer Zararlı Hayvanlar: (Fare,Örümcek,Kirpi, Kümes Hayvanları,Ayı Vb.)
3- Bal Arılarına İnsanların Ve Çevrenin Verdiği Zararlar.
a. Ziraî Mücadele Ve Arıcılık İlişkisi.
b. Ziraî Mücadele de Çiftçilerimize Düşen Görevler
c. Ziraî Mücadele Yapılan Bölgedeki Arıcılara Düşen Görevler
ç. İlçe Tarım Müdürlüğü Ve Devlete Düşen Görevler
Dersin Adı : Arıcılık
Konu : Arılarda Çoğalma (Oğul Verme)
Süre : 1 Ders saati
Öğretim Yöntem Ve Teknikleri : Anlatım, Soru-cevap, Uygulama,vb.
Kaynak Kitap :
Araç Ve Gereçler :Kovan, Maske, Eldiven, Oğul alma Torbası.
Amaç : 1. Arılarda çoğalmayı anlatır.
2. Oğul verme bal ilişkisini anlatır.
3. Oğul vermenin engellerini tanır.
4. Suni oğul üretiminin nasıl yapıldığını anlatır.
Öğretmen derse başlamadan önce kursiyerlerin arılarda çoğalma ile ilgili ön bilgilerini açıklamalarını isteyebilir. Elinde bulunan kaynak kitaplar yardımı ile arılarda çoğalma dersini anlatır. Varsa tepegöz yardımı ile konuyu görüntülü olarak da açıklama yaparak daha dikkatli dinlemelerini sağlayabilir. Bu arada oğul alma da kullanılacak araç ve gereçleri tanıtır.
Arılarda oğul verme, oğul verme ile bal ilişkisi, birinci oğul ve sonraki oğullar arasındaki fark ve yapay oğul alma konularında kursiyerleri bilgilendirir. Oğulun konduğu yerden alınması, yeni kovana yerleştirilmesi, taşınması ve beslenmesi ile ilgili bilgileri açıklar. Mevsim ve günün şartları uygunsa dersi uygulamalı olarak yapar.
Öğretmen arılarda yaşama düzeni içinde oğul vermeyi, oğulun yeni kovana yerleştirilmesini ve beslenmesini anlattıktan sonra, kursiyerlerin ön bilgileri ile kendi anlattıkları arasında fark olup olmadığını sorar. Yeniden açıklamalar yapılmasını ister. Varsa kursiyerlerin yeni sorularını cevaplandırır ve dersi bitirir.
DEĞERLENDİRME ETKİNLİKLERİ
Değerlendirme etkinlikleri, kursiyerlerin amaçlarla edinecekleri bilgi, beceri, görüş ve tutumlara ne derece ulaştıklarının belirlemesine yönelik olmalıdır. Öğretmen, amaçlara yönelik olarak; kursiyerin yorum yapacağı kavrama, uygulama, analiz, sentez, düzeyinde yeni ve özgün sorularla bu bölümde önerilen ölçme etkinliklerini zenginleştirebilir.
Öğretmen, kursiyerleri değerlendirirken ölçme sonuçlarıyla kursiyerlerin; sınıf içi etkinliklerine katılımı, tutum ve davranışları, gözlem yapma, araştırma inceleme, bilimsel düşünme, sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginlikleri, sorumluluk alma, ekip çalışmalarına yatkınlıkları, edindiği bilgi ve bulguları paylaşabilme vb. özelliklerini de göz önüne alarak başarıları hakkında karar verir.
1. Arılarda oğul verme hangi aylarda olur?
2. Yeni alınan bir oğul kovanını niçin terk eder ?
3. Oğul vermeyi önlemek için ne yapmak gerekir?
4. Oğullar kaç gün süreyle beslenmelidir?
5. Oğul almada kullanılan araç ve gereçler hangileridir?
ARAÇ-GEREÇ LİSTESİ
a-Arı kovanı. (Kovan üretiminde dikkat edilecek hususlar)
b-İlkel kovanlar.
c-Modern kovanlar.( Çerçeveli ve Tecritli)
d-Arıcı maskesi.
e-Arıcı eldiveni.
f-Arıcı körüğü.
g-El demiri.
h-Arıcı Mahmuzu.
I-Fırça.
i-Biz.
j-Arı kaçıran.
k-Ana arı ızgarası.
l-Erkek arı kapanı.
m-Şurup kapları.
n-Polen kapanı.
o-Sır bıçağı.
ö-Bal süzme makinesi.
p-Ana arı kafesi.
r-Oğul alma torbası.
KAVRAMLAR VE TANIMLAR LİSTESİ
Ana arı : İyi bir ana arı günde 1500-2000 yumurta bırakır ve 5 yıla kadar yaşar, fakat en iyi yumurtlama zamanı ilk iki yıldır. Sperma kesesindeki spermatozoid rezervi azaldığı zaman ana arı işçi hücrelerine döllenmiş ve döllenmemiş yumurta yumurtlamaya başlar ve döllenmiş yumurtalardan erkek arılar meydana gelir.
Erkek arı : İğnesiz olan erkek arıların tek fonksiyonları ana arıyı döllemektir. Erkek arının tek görevi çoğalmaya etken olur.
İşçi arı : İşçiler yaklaşık olarak 6 hafta yaşarlar. İlk üç hafta kovanda ve son üç hafta kovan dışında yiyecek temin ederler. Bal üretiminde en çok uğraşıyı işçi arılar yaparlar. Doğada işçi arılar çiçeklerden poloni ( çiçek tozu ) toplar ve arka bacaklarında depo ederek kovana taşırlar.
Larva : Bakıcı işçi arılar tarafından üretilen arı sütü ile beslenir.
Polen : Çiçek tozu
Propolis : Arı reçinesi
Nizamettin Kayral İnkılap Yayınları “Yeni Teknik Arıcılık”